اشتراک گذاری با دوستان
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp

وضعیت: باز

  شماره سند:

  تاریخ انتشار: ۱۴۰۰/۰۶/۱۳

  مهلت ارسال پیشنهاد: ۱۴۰۰/۰۷/۰۳

  فرصت‌ها: براساس پیشنهاد‌ها قابل‌ مذاکره خواهد بود.

 تماس : ۰۲۱۸۸۳۹۸۵۶۳ – ۰۲۱۸۸۳۹۸۵۴۳

  ارسال پروپوزال‌ها: https://ghazal.inif.ir/grant

ضرورت مسئله

آب از مهمترین مؤلفه‌ها در تولید و حفظ تعادل و پایداری اکوسیستم و محیط‌زیست است. متوسط بارندگی سالانه کشور حدود 250 میلی‌متر و به‌طور تقریبی یک‌سوم متوسط بارندگی جهانی است و پتانسیل تبخیر و تعرق آن نیز سه برابر پتانسیل جهانی می‌باشد که این امر کشور را در زمره کشورهای خشک و نیمه‌خشک قرار داده است.

 از طرفی امروزه صنعت تولید روغن نباتی در اغلب کشورهای جهان جزء صنایع راهبردی محسوب می‌شود. روغن‌های نباتی تولیدشده در ایران و جهان به‌طور عمده از دانه‌های روغنی نظیر سویا، آفتابگردان، پنبه‌دانه، بادام‌زمینی و کلزا به دست می‌آید که شدیداً مصرف آب بالایی دارند. ضمناً باید توجه داشت که بخش قابل‌توجهی از اراضی قابل‌کشت کشور را دیمزارها تشکیل داده‌اند که دانه‌های روغنی مذکور به دلیل احتیاجات آبی بالا، قابلیت کشت در آن‌ها را ندارند و این امر باعث شده بیش از 90 درصد روغن موردنیاز کشور از طریق واردات تأمین گردد.

بنابراین کشت دانه‌های روغنی سازگارتر با شرایط کشور همراه با احتیاجات آبی کمتر به‌شدت احساس می‌شود. ازجمله این گیاهان می‌توان به گیاه دارویی-روغنی کاملینا اشاره کرد که بخصوص در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است و مهم‌ترین مزیت آن مقاومت فوق‌العاده آن به خشکی و سرمای بهاره است. این گیاه تنها دانه روغنی قابل‌کشت در اراضی دیم با عملکرد اقتصادی است. ازاین‌رو با در نظر گرفتن وسعت بالای دیمزارهای کشور و احتیاجات آبی کم گیاه کاملینا، می‌توان بخش عمده‌ای از روغن موردنیاز کشور را با کشت این گیاه تأمین و از خروج بخش قابل‌توجهی ارز از کشور جلوگیری کرد.

مشروح مسئله تحقیقاتی

  • گیاه دانه روغنی کاملینا (Camelina sativa) جزو خانواده چلیپائیان (Brassicaceae) است که احتیاجات آبی بسیار کمتری نسبت به سایر گیاهان دانه روغنی و در برابر سرمای بهاره مقاومت بیشتر به‌خصوص نسبت به کلزا دارد. همچنین این گیاه از مقاومت بالایی در برابر آفات رایج در دانه‌های روغنی مانند سوسک‌های گرده‌خوار برخوردار است و پتانسیل تولید عملکرد بالا در این گیاه به اثبات رسیده است.

کاملینا بومی اروپا و آسیای جنوبی است و سابقه کشت و کار آن به 4000 سال پیش برمی‌گردد. مرکز رشد عمده این گیاه از اروپای شرقی تا آسیای مرکزی گسترش یافته و در زمان جنگ‌های جهانی و پس‌ازآن نیز کشت ‌شده است. اگرچه این گیاه تا قبل از دهه 40 میلادی در اکثر نقاط اروپا و روسیه کشت و کار می‌شد، اما بعد از جنگ جهانی دوم اغلب توسط سایر گیاهان پربازده، از لحاظ عملکرد، جایگزین گردید. افت سطح زیر کشت این گیاه در اروپا، به دنبال اعمال یارانه‌ها برای برخی دانه‌های روغنی مانند کلزا، سرعت بیشتری پیدا کرد؛ اما توجه زیاد به روغن‌های گیاهی غنی از امگا-3 در سال‌های اخیر باعث شده است که این گیاه مجدداً در کانون توجه محققان، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان گیاهان روغنی قرار گیرد، به‌خصوص این‌که این گیاه می‌تواند با حداقل هزینه‌ها و نهاده‌های ورودی، عملکردی اقتصادی داشته باشد.

کاملینا گیاهی هگزاپلوئید است و 89418 ژن کدکنندة پروتئین در آن شناسایی‌شده است. به علت رابطه ژنتیکی نزدیکی که کاملینا با گیاه مدل آرابیدوپسیس دارد، ژن‌های آرابیدوپسیس را برای مقاومت به خشکی در گیاه کاملینا به کار برده‌اند. کاملینا گیاهی است که می‌تواند با شرایط محیطی سرد و خشک خود را سازگار کند و در مناطق گرم نیز یافت شده است. همچنین این گیاه می‌تواند کمبود آب را به‌عنوان یک تنش در اوایل فصل رشد، تحمل کند و دوره رشد کوتاهی دارد.

علاوه بر این روغن کاملینا خوراکی است و منبع بالقوه خوبی از آلفا لینولنیک اسید (ALA) است که یک پیش‌ماده برای اسید چرب امگا-3 و مؤثر در سلامت انسان است. این گیاه به‌عنوان یکی از گزینه‌های جدی برای کشت در مناطق سرد و کم آب می‌باشد. همچنین کیفیت بالای کنجاله کاملینا با 5 درصد امگا 3، 40 درصد پروتئین، 10 تا 12 در صد روغن و 1600 کالری به ازای هر پوند، آن را تبدیل به یک جیره غذایی مناسب در تغذیه دام، طیور و ماهی کرده است.

در ایران، در ابتدای پروژه توسعه کاملینا، لاین DH1025 توسط شرکت متقاضی تولید شد که هم‌اکنون تحت عنوان «رقم سهیل» در سطح وسیع کشت می‌گردد و عملکرد آن به‌طور متوسط حدود یک تن در هکتار است.

  • یکی از محدودیت‌های کشت گیاه کاملینا، اندازه بذر آن است که اگر بتوان آن را افزایش داد، درنتیجه بسیاری از محدودیت‌های کشت این گیاه به‌ویژه در حوزه کاشت و برداشت مرتفع خواهد شد و با بهبود این صفت، برداشت مکانیزه آن با تجهیزات موجود به سهولت امکان‌پذیر می‌گردد. همچنین افزایش در اندازه بذر متعاقباً منجر به افزایش میزان روغن نیز خواهد شد.

شرکت متقاضی تحقیق موفق به اخذ استاندارد روغن کاملینا از سازمان ملی استاندارد شده است. افزایش حجم دانه روغنی، می‌تواند کشت گیاه کاملینا را در این شرکت در سال‌های آینده به میزان چشمگیری تسهیل نموده و رضایت کشاورزان همکار را به دنبال داشته باشد.

وزن هزار دانه بذر کاملینا gr1 است و کوچک بودن بذر عملیات کاشت و برداشت را تا حدی مشکل می‌کند. لزوم رعایت عمق کاشت کمتر از 1 سانتی‌متر، ماشین‌آلات موجود را با مشکل مواجه کرده و برداشت هم باید با تنظیمات خاص کمباین انجام گیرد.

با توجه به موارد ذکرشده، انتظار می‌رود تا مجری تحقیق بتواند اندازه بذر گیاه روغنی کاملینا (رقم سهیل) را به میزان 10 درصد افزایش دهد تا هم کاشت و برداشت این گیاه به سهولت انجام پذیرد و هم میزان روغن و عملکرد کاملینا افزایش یابد.

گام‌های تحقیق

  • بررسی و مطالعات اولیه روش‌های افزایش اندازه بذر
  • انتخاب روش مناسب افزایش اندازه بذر
  • انجام آزمایشات با توجه به روش انتخابی
  • انتقال به گیاه
  • کشت گلخانه‌ای
  • ارزیابی مزرعه‌ای بذور تولیدی
  • ارائه نتایج و مستندات

خروجی‌های مورد انتظار تحقیق

  • افزایش حداقل ده درصدی اندازه بذر کاملینا (رقم سهیل)

الزامات تحقیق

  • ارزیابی لاین‌های تولیدی احتمالی (بایستی حداقل در سه اقلیم مختلف در مقایسه با رقم شاهد (سهیل) قرار گیرد و برتری 10 درصدی اندازه بذر و عدم انحراف معنی‌دار در جهت منفی از خصوصیات کمی و کیفی با رقم شاهد به اثبات برسد)
  • عدم تأثیر معنی‌دار افزایش اندازه بر میزان روغن و پروفایل اسید چرب (در جهت منفی)

تجهیزات و زیرساخت‌هایی که متقاضی تحقیق می‌تواند در اختیار مجری قرار دهد

  • لاین‌های دابل هاپلوئید موجود

راهکارهای غیر جذاب

  • استفاده از روش‌های تولید لاین‌های تراریخته
  • استفاده از روش القا موتاسیون
  • استفاده از روش پلی‌پلوئیدی (کاملینا خود آلو هگزاپلوئید است)
  • پوشش دهی بذر (به علت هزینه تمام‌شده بالا)

معیارهای ارزیابی و انتخاب مجری

  • تحصیلات و سوابق تیم تحقیقاتی و تناسب آن با مسئله
  • رویکرد فنی تیم تحقیقاتی به مسئله
  • دسترسی به تجهیزات آزمایشگاهی و مواد اولیه و سایر الزامات اجرای تحقیق
  • زمان و هزینه اجرای تحقیق

تسهیم مالکیت فکری

  • مالکیت معنوی: مجری در مالکیت معنوی ناشی از اجرای تحقیق سهیم خواهد بود و انتشار مقاله مشترک توسط مجری و متقاضی در ژورنال‌های داخلی و خارجی، ارائه مقاله در کنفرانس‌ها و سمینارها با موافقت و اشاره به نام همه دست‌اندرکاران مجاز خواهد بود.
  • مالکیت منافع مادی: با توجه به مدل کسب‌وکار شرکت متقاضی، منافع مالی ناشی از توسعه این فناوری تماماً متعلق به شرکت متقاضی بوده و مجری صرفاً حق‌الزحمه اجرای پروژه تحقیقاتی را دریافت خواهد کرد.

روش ارسال پیشنهاد

پروپوزال‌ها صرفاً باید در چارچوب موردنظر صندوق نوآوری و شکوفایی، تدوین و حداکثر تا تاریخ 3 مهر ماه 1400 در سامانه غزال به آدرس https://ghazal.inif.ir/grant ارسال شوند. پروپوزال‌هایی که در چارچوبی غیرازآن، یا به روش‌های دیگر به دست صندوق برسند، وارد فرایند ارزیابی نخواهند شد.