وضعیت: بسته
شماره سند:
تاریخ انتشار: 1404/09/03
مهلت ارسال پیشنهاد: 1404/09/01
فرصتها: براساس پیشنهادها قابل مذاکره خواهد بود.
تماس : 02166539734 – 02166533864
ارسال پروپوزالها: https://ghazal.inif.ir
فناوری شبیهسازی ریزمحیط تومور بر بستر تراشههای میکروفلوییدیک، رویکردی پیشرفته در مدلسازی عملکردی بافتهای سرطانی است که با ترکیب اصول زیستماتریسهای سهبعدی و تعاملات سلولی چندلایه، امکان مطالعه دینامیک سرطان در شرایط شبهفیزیولوژیک را فراهم میسازد. در این سامانه، از تراشههای زیستسازگار ساختهشده با ساختارهای میکروحفرهای و کانالهای موازی استفاده میشود تا اجزای ریزمحیط تومور نظیر ماتریس خارجسلولی، سلولهای ایمنی، فیبروبلاستهای همراه سرطان و سلولهای اندوتلیال بهصورت ساختاری و عملکردی شبیهسازی شوند. ریزمحیط تومور بر روی تراشه توانایی کنترل جریان سیالات، اعمال تنشهای برشی و شبیهسازی گرادیانهای شیمیایی را در مقیاس زمانی واقعی داراست.
طراحی ساختاری تراشه بهگونهای خواهد بود که محفظههای مجزایی برای کشت سلولی در نظر گرفته شده و این بخشها از طریق کانالهای میکروفلوییدیکی به یکدیگر متصل خواهند بود. این آرایش اجازه میدهد تا اثر تنشهای مکانیکی و شیمیایی محیطی بر رفتار تومور در حضور داروهای گوناگون بهصورت کمی مورد مطالعه قرار گیرد. علاوه بر این، استفاده از تراشههای شفاف و زیستسازگار امکان ارزیابی پارامترهایی چون میزان زندهمانی سلولها، نرخ رشد توده سرطانی و مقاومت به دارو در زمان واقعی را فراهم خواهد ساخت. این سامانه نهتنها جایگزینی مؤثر و غیرتهاجمی برای مدلهای حیوانی در مرحله پیشبالینی ارائه میدهد، بلکه زیرساختی برای توسعه درمانهای شخصیسازیشده در حوزه سرطانشناسی فراهم میآورد، بهگونهای که میتوان برای هر بیمار، الگوی بهینهای از دوز، زمانبندی و ترکیب دارویی متناسب با ویژگیهای زیستی تومور را طراحی کرد.
نام و نام خانوادگی | وضعیت شغلی | همکار/ | رشته/مقطع تحصیلی |
سیده سارا صالحی | استادیار بیومکانیک | مجری | دكتراي مهندسی بیومکانیک |
فاطمه قربانی | هیاتعلمی داروشناسی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی | مشاور | متخصص داروسازی |
فاطمه امیدوار تهرانی | دانشجوی کارشناسیارشد | همکار | کارشناسی مکانیک |
شیما مهدیخانلو | دانشجوی کارشناسیارشد | همکار | کارشناسی مهندسیپزشکی |
تیم تحقیقاتی حاضر به سرپرستی دکتر سید سارا صالحی در آزمایشگاه بیومکانیک دانشگاه علم و صنعت ایران شامل متخصصانی در زمینه مهندسی مکانیک، مهندسی پزشکی و داروشناسی است. ایشان استادیار بیومکانیک دارای دکترای مهندسی مکانیک از دانشگاه صنعتی شریف، در حوزه مهندسی بافت و مکانیک سلولی پژوهش میکند. فاطمه امیدوار تهرانی و شیما مهدیخانلو، دانشجویان کارشناسیارشد مهندسی مکانیک و مهندسی پزشکی، در طراحی و تحلیل سیستمهای میکروفلوئیدیک مشارکت دارند و فاطمه قربانی، داروشناس از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به عنوان مشاور تخصصی در زمینه داروشناسی تیم را همراهی میکند. این تیم پیشتر پروژه شبیهسازی ریزمحیط تومور روی تراشه را اجرا کرده که تمرکز آن بر مدلسازی زیستی بوده و طراحی مکانیکی تراشه نپرداختهاند؛ این تجربه زمینهساز توسعه سیستمهای تراشهای با قابلیتهای عملکردی گستردهتر است.
مدلسازی دقیق ریزمحیط تومور برای بررسی پاسخهای واقعی سلولی به داروهای ضدسرطان، نیازمند بسترهایی است که بتوانند الگوی همکنشی میان چند نوع سلول در یک محیط سهبعدی کنترلشده را بازسازی کنند. سامانههای متداول کشت سلولی، بهویژه مدلهای دوبعدی یا ژلهای ساده سهبعدی، به دلیل نبود جریان سیالات، فقدان ساختار فیزیکی مشابه بافت و عدم امکان جداسازی عملکردی بین سلولهای مختلف، در بازنمایی ویژگیهای واقعی تومور، محدود هستند. استفاده از فناوری میکروفلوئیدیک بهعنوان پایهای برای ایجاد بسترهای چندسلولی سازمانیافته، با قابلیت کنترل موقعیت، جریان و گرادیانهای محیطی، راهی عملی برای غلبه بر این محدودیتهاست.
در مطالعات پیشبالینی مربوط به درمانهای هدفمند سرطان، فقدان مدلهای عملکردی که بتوانند برهمکنش واقعی سلولها را در شرایطی نزدیک به محیط داخل بدن شبیهسازی کنند، مانعی اساسی برای تحلیل دقیق مقاومت دارویی و اثربخشی درمانهای هدفمند است. این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت مییابد که بدانیم بیش از 90% داروهای ضدسرطان که در مراحل پیشبالینی موفق عمل میکنند، در نهایت در آزمونهای بالینی انسانی شکست میخورند یا به تأیید نهایی نمیرسند؛ شکستی که عمدتاً ناشی از ناکارآمدی مدلهای آزمایشگاهی در بازنمایی صحیح ویژگیهای پیچیده ریزمحیط تومور است. در این راستا، توسعه تراشهای که از لحاظ ساختاری امکان کشت همزمان این سلولها را فراهم آورد و در عین حال با استفاده از زیستحسگرهای تعبیهشده، قابلیت پایش تغییرات زیستی یا پاسخهای التهابی را داشته باشد، میتواند نیاز مشخصی در مرحله پیشبالینی مطالعات سرطانشناسی را پاسخ دهد و احتمال موفقیت درمانهای نوین در فازهای بالینی را بهطور معناداری افزایش دهد.
هدف اصلی این پروژه توسعه یک سامانه ریزسیال برای بازسازی دقیق و عملکردی ریزمحیط تومور سرطان پستان است که بتواند همزمان تعاملات سلولی چندگانه، ماتریکس خارجسلولی و گرادیانهای شیمیایی را شبیهسازی کند. این سامانه با بهرهگیری از کنترل دقیق شرایط هیدرودینامیکی و مکانیکی، امکان بررسی تأثیر عوامل محیطی فیزیکی و شیمیایی بر رفتار سلولهای سرطانی، از جمله رشد، مهاجرت و مقاومت دارویی را فراهم میآورد، پاسخهای دینامیکی سلولها به محرکهای مختلف در شرایط شبهفیزیولوژیکی را بازآفرینی نماید و در نهایت به بهبود روشهای دارورسانی هدفمند و توسعه داروهای ضدسرطان کمک کند.
در این سامانه، از فناوری فوتولیتوگرافی برای ساخت تراشههای ریزسیال با میکروکانالهایی با ابعاد حدود ۱۰ میکرومتر استفاده میشود. این کانالها بهعنوان مسیرهای کنترلشده برای جریان سیال، انتقال دارو و اعمال تنشهای مکانیکی و شیمیایی در مقیاس سلولی ایفای نقش میکنند. بهکارگیری ابعاد دقیق و هندسه بهینهشده، امکان کنترل گرادیانهای شیمیایی و اعمال تنشهای برشی و مکانیکی در شرایط تعریفشده را فراهم میسازد و بدین ترتیب، فازهای مختلف رشد، مهاجرت و پاسخ سلولی را میتوان بهطور سیستماتیک پایش و تحلیل کرد.
علاوه بر ساخت تراشه، سنتز هیدروژلهای عملکردی بخش مهمی از پروژه را تشکیل میدهد. این هیدروژلها بر پایه پلی دیمتیلسیلوکسان طراحی میشوند و به محرکهای محیطی نظیر دما، فشار و pH پاسخ میدهند. ابعاد مکعبی حسگرها (۲ میلیمتر) انتخاب شده تا دقت مکانی لازم در پایش سیگنالهای زیستفیزیکی را تأمین کند. شفافیت نوری این مواد نیز امکان تحلیل اپتیکی دادهها را بدون نیاز به برهمزدن سامانه فراهم میآورد. این ویژگیها برای بررسی همزمان پاسخ توده سلولی به دارو و شرایط تنش مکانیکی درون تراشه ضروری هستند.
در ارزیابی عملکرد سامانه میکروفلوئیدیک چندسلولی، تحلیل رفتار تودههای سلولی تحت اعمال تنشهای مکانیکی کنترلشده (نظیر تنش فشاری، کششی یا برشی ناشی از جریان سیال)، بهعنوان شاخصی کلیدی در سنجش دقت شبیهسازی ریزمحیط تومور و واکنش زیستی سلولها در نظر گرفته میشود. در این چارچوب، تودههای سلولی توموری درون ماتریسهای سهبعدی مبتنی بر هیدروژلهای زیستسازگار کشت داده شده و رفتار آنها در معرض محرکهای فیزیکی مورد پایش قرار میگیرد. با بهرهگیری از هیدروژلهای عملکردی، امکان اندازهگیری دقیق تغییراتی همچون نرخ تغییر شکل، پویایی مهاجرت سلولی و نرخ تکثیر در واکنش به تحریکهای مکانیکی فراهم میگردد.
خروجی این طرح قادر است تأثیر همزمان عوامل فیزیکی (نظیر تنشهای مکانیکی)، شیمیایی (مانند غلظت دارو، میزان اکسیژن و مواد مغذی) و زیستی (نوع، تراکم و نسبت سلولهای مشارکتکننده در ریزمحیط تومور) را در شرایط کنترلشده شبیهسازی کند. این سامانه، بستر انجام آزمونهای کلیدی زیر را فراهم میکند:
مراحل انجام پژوهش به شرح زیر است: